มาดากัสการ์ (Madagascar)

มาดากัสการ์แยกตัวจากทวีปแอฟริกาเมื่อราว 160 ล้านปีก่อน และแยกจากอนุทวีปอินเดียเมื่อราว 88 ล้านปีก่อน การอยู่โดดเดี่ยวยาวนานทำให้สิ่งมีชีวิตวิวัฒนาการไปในทางของตัวเอง สัตว์และพืชในมาดากัสการ์ส่วนใหญ่เป็นชนิดเฉพาะถิ่น ลีเมอร์ทุกชนิดในโลกพบในธรรมชาติที่นี่เท่านั้น เช่นเดียวกับคาเมเลียนราวครึ่งหนึ่งของโลก และต้นเบาบับหกในแปดชนิด

ภูมิประเทศแบ่งชัดเป็นหลายเขต ที่ราบสูงตอนกลางเป็นนาข้าวขั้นบันไดและหมู่บ้านบ้านอิฐแดง ฝั่งตะวันออกเป็นป่าฝนที่ได้รับฝนจากลมมหาสมุทร ฝั่งตะวันตกเป็นป่าผลัดใบแห้งและทุ่งหญ้าสะวันนา ทางใต้เป็นป่าหนามกึ่งทะเลทรายที่มีพืชรูปร่างแปลกประหลาด แต่ละเขตมีลีเมอร์และสัตว์ต่างชนิดกัน การเดินทางข้ามเกาะจึงเหมือนข้ามหลายประเทศ

ผู้คนในมาดากัสการ์มีรากผสมระหว่างชาวออสโตรนีเซียนที่ล่องเรือมาจากเกาะบอร์เนียวและหมู่เกาะในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้เมื่อราวหนึ่งถึงสองพันปีก่อน กับชาวแอฟริกาตะวันออก ภาษามาลากาซีใกล้ชิดที่สุดกับภาษาในบอร์เนียว นักเดินทางไทยมักรู้สึกคุ้นเคยกับภาพนาข้าว การกินข้าวเป็นอาหารหลัก และหน้าตาของคนบนที่ราบสูง ซึ่งเป็นเกร็ดที่ทำให้มาดากัสการ์ต่างจากแผ่นดินใหญ่แอฟริกา

ความท้าทายคือมาดากัสการ์เป็นหนึ่งในประเทศที่ยากจนที่สุดในโลก ป่าไม้ถูกทำลายไปมาก และโครงสร้างพื้นฐานจำกัด ถนนนอกเส้นทางหลักอยู่ในสภาพย่ำแย่ การเดินทางต้องใช้เวลาและความยืดหยุ่น แต่ผลตอบแทนคือประสบการณ์ธรรมชาติที่หาไม่ได้ที่ไหนในโลก

อันดาซิเบ-มันตาเดีย (Andasibe-Mantadia National Park)

อุทยานแห่งชาติอันดาซิเบ-มันตาเดียอยู่ในป่าฝนฝั่งตะวันออก ห่างจากอันตานานาริโวราว 3–4 ชั่วโมงบนทางหลวงหมายเลข 2 เป็นอุทยานที่เข้าถึงง่ายที่สุดสำหรับการเห็นลีเมอร์ในป่าฝน และเป็นส่วนหนึ่งของมรดกโลก "ป่าฝนแห่งอัตซินานานา" (Rainforests of the Atsinanana) ซึ่งอยู่ในบัญชีมรดกโลกที่อยู่ในภาวะอันตราย

อุทยานมีสองส่วน ส่วนอันดาซิเบหรืออนาลามาซาโอตรา (Analamazaotra) เข้าถึงง่ายและมีทางเดินดี ส่วนมันตาเดียทางเหนือเป็นป่าดิบกว่า เงียบกว่า และมีน้ำตกกับลีเมอร์หลายชนิดที่ส่วนแรกไม่มี

สิ่งที่ควรรู้จักในอันดาซิเบ

• อินดรี (Indri): ลีเมอร์ที่ใหญ่ที่สุดที่ยังมีชีวิตอยู่ ไม่มีหาง ตัวสีขาวดำ มีชื่อเสียงจากเสียงร้องเป็นเพลงที่ดังก้องไปไกลหลายกิโลเมตรในตอนเช้า ครอบครัวอินดรีร้องประสานกันเพื่อบอกอาณาเขต การได้ยินเสียงนี้ในป่าหมอกยามเช้าคือประสบการณ์ที่หลายคนบอกว่าลืมไม่ลง อินดรีอยู่ไม่ได้ในสภาพกักขัง จึงเห็นได้เฉพาะในธรรมชาติ
• ลีเมอร์ชนิดอื่น: ซิฟาคาเดียเดม (diademed sifaka) ที่มีขนสีทองส้มในมันตาเดีย ลีเมอร์ไผ่ และลีเมอร์สีน้ำตาลทั่วไป
• คาเมเลียนพาร์สัน (Parson's chameleon): หนึ่งในคาเมเลียนที่ใหญ่ที่สุดในโลก ไกด์ท้องถิ่นเก่งมากในการหาคาเมเลียนที่ซ่อนตัวอยู่บนกิ่งไม้
• เดินกลางคืน: เดินในป่าตอนกลางคืนเพื่อดูลีเมอร์หนูที่เล็กที่สุดในโลกบางชนิด กบ และคาเมเลียนที่นอนหลับบนกิ่ง เลือกเดินกับไกด์ในพื้นที่ที่เปิดให้เดินกลางคืน
• เขตสงวนชุมชน: มีป่าที่บริหารโดยสมาคมชุมชนท้องถิ่นติดกับอุทยาน ซึ่งให้ประสบการณ์คล้ายกัน ราคาต่ำกว่า และรายได้กลับสู่ชุมชนโดยตรง

เกร็ดสำคัญ: การเข้าอุทยานแห่งชาติในมาดากัสการ์ต้องใช้ไกด์ท้องถิ่นที่ได้รับอนุญาตเสมอ ซึ่งจ้างได้ที่ศูนย์ของอุทยาน ไกด์เหล่านี้รู้ว่าครอบครัวลีเมอร์ไหนอยู่ตรงไหน และเป็นรายได้สำคัญของคนในพื้นที่

ควรพัก 2 คืน เพื่อได้ทั้งเดินเช้า เดินกลางคืน และมันตาเดียอีกครึ่งวัน

ต้องเช็กก่อนจอง: ค่าเข้าอุทยานและค่าไกด์ ช่วงที่ป่าชื้นและทางลื่น และเวลาที่ต้องออกจากตานาเพื่อเลี่ยงรถติดขาออกเมือง

อิซาโล (Isalo National Park)

อุทยานแห่งชาติอิซาโลทางตะวันตกเฉียงใต้เป็นเทือกเขาหินทรายยุคจูราสสิกที่ถูกลมและน้ำกัดเซาะจนเป็นหุบเขาลึก หน้าผาหลายสี สันหินรูปร่างแปลก และที่ราบหญ้าสีทอง ภายในหุบเขาแคบมีลำธารใส สระน้ำธรรมชาติ และป่าริมน้ำที่เขียวตัดกับหินสีส้ม

สิ่งที่ควรรู้จักในอิซาโล

• สระน้ำธรรมชาติ (Piscine Naturelle): สระน้ำใสใต้น้ำตกเล็กที่มีต้นเตยป่าล้อมรอบ เป็นจุดหมายของเส้นทางเดินยอดนิยม ว่ายน้ำได้
• หุบเขาลิง (Canyon des Makis) และหุบเขาหนู (Canyon des Rats): หุบเขาแคบที่มักเห็นลีเมอร์หางแหวน (ring-tailed lemur) และซิฟาคาของเวอร์โร (Verreaux's sifaka) ที่กระโดดข้างเหมือนเต้นรำเมื่ออยู่บนพื้น
• หน้าต่างแห่งอิซาโล (La Fenêtre de l'Isalo): ช่องหินธรรมชาติที่พระอาทิตย์ตกผ่านช่องพอดีในบางช่วงของปี เป็นจุดชมพระอาทิตย์ตกยอดนิยม
• หลุมศพและข้อห้ามของชาวบารา: ชาวบารา (Bara) ใช้หน้าผาหินบางแห่งเป็นที่ฝังศพ พื้นที่เหล่านี้ศักดิ์สิทธิ์ ห้ามชี้ ห้ามเข้าใกล้ และห้ามถ่ายภาพในบางจุด ไกด์จะบอกว่าข้อห้ามคืออะไร
• เดินได้หลายระดับ: ตั้งแต่ครึ่งวันไปจนถึงเดินป่าหลายวันพร้อมตั้งแคมป์ในหุบเขา
• ร้อนกลางวัน: ควรเริ่มเดินแต่เช้า พกน้ำมาก และหมวกกันแดด

อิซาโลอยู่บนทางหลวงหมายเลข 7 ใกล้เมืองรานอฮีรา (Ranohira) ควรพัก 2 คืน

ต้องเช็กก่อนจอง: เส้นทางเดินที่จะไป ระดับความยาก และค่าไกด์ที่คิดตามเส้นทาง

โมรอนดาวาและถนนเบาบับ (Morondava & Avenue of the Baobabs)

โมรอนดาวาเป็นเมืองชายฝั่งตะวันตก ห่างออกไปราว 20 กิโลเมตรคือถนนเบาบับ (Allée des Baobabs) ถนนลูกรังที่มีต้นเบาบับกรองดิดิเยร์ (Grandidier's baobab) ขนาดยักษ์ราวยี่สิบกว่าต้นยืนเรียงสองฝั่ง ต้นเบาบับเหล่านี้สูงราว 30 เมตร เดิมเคยเป็นส่วนหนึ่งของป่าหนาทึบที่ถูกแผ้วถางจนเหลือแต่ต้นเบาบับที่คนท้องถิ่นไม่ตัด

สิ่งที่ควรรู้จักในโมรอนดาวา

• เวลาดีที่สุด: พระอาทิตย์ตกและพระอาทิตย์ขึ้น พระอาทิตย์ตกคนเยอะมาก ส่วนรุ่งเช้าคนน้อยกว่าเยอะและแสงก็สวยไม่แพ้กัน บ่อน้ำข้างถนนสะท้อนเงาต้นเบาบับในช่วงที่มีน้ำ
• เบาบับคู่รัก (Baobab Amoureux): ต้นเบาบับสองต้นที่ลำต้นพันกัน มีตำนานความรักที่คนท้องถิ่นเล่าต่อกัน อยู่ห่างจากถนนเบาบับไม่ไกล
• ป่าคิรินดี (Kirindy Forest): ป่าผลัดใบแห้งทางเหนือของโมรอนดาวา เป็นหนึ่งในที่ที่มีโอกาสสูงที่สุดในการเห็นฟอสซา สัตว์นักล่าที่ใหญ่ที่สุดของเกาะ (มีโอกาสสูงราวตุลาคม–พฤศจิกายนช่วงผสมพันธุ์) และหนูกระโดดยักษ์ (giant jumping rat) ซึ่งพบเฉพาะในภูมิภาคนี้ ควรค้างคืนเพื่อเดินกลางคืน
• ประตูสู่ซิงกีเดอเบมาราฮา: โมรอนดาวาเป็นจุดเริ่มเดินทางไปซิงกีเดอเบมาราฮาทางเหนือ ซึ่งต้องใช้รถ 4x4 และข้ามแม่น้ำด้วยแพ

การเดินทางไปโมรอนดาวาใช้เที่ยวบินภายในประเทศจากตานา หรือขับรถราว 12–14 ชั่วโมงผ่านอันต์ซีราเบ (Antsirabe) ถ้าบิน ควรเผื่อวันสำรองเพราะเที่ยวบินภายในประเทศเปลี่ยนแปลงบ่อย

ต้องเช็กก่อนจอง: เที่ยวบินภายในประเทศยืนยันแล้วหรือยัง แผนสำรองหากเที่ยวบินถูกยกเลิก และสภาพถนนไปคิรินดีในเดือนที่เดินทาง

ยังมีอะไรให้ไปอีก

• ลีเมอร์: ไม่ให้อาหาร ไม่จับ และไม่สนับสนุนสถานที่ที่ให้ลีเมอร์ขึ้นมาบนตัวนักท่องเที่ยว
• คาเมเลียนและสัตว์เล็ก: ไม่จับหรือหยิบคาเมเลียนมาถ่ายภาพ ขอให้ไกด์ชี้ให้ดูในที่ที่มันอยู่ ไม่ใช้แฟลชกับสัตว์กลางคืนใกล้ ๆ
• ฟาดีและสถานที่ศักดิ์สิทธิ์: ทำตามข้อห้ามของชุมชน ถามไกด์เมื่อไม่แน่ใจ
• ของที่ระลึก: ห้ามซื้อเปลือกหอย ปะการัง แร่ธรรมชาติที่ไม่ถูกกฎหมาย ไม้หายาก หรือผลิตภัณฑ์จากเต่า การนำสัตว์และพืชเฉพาะถิ่นออกนอกประเทศผิดกฎหมาย
• ไกด์และเขตสงวนชุมชน: การจ้างไกด์ท้องถิ่นและใช้บริการเขตสงวนชุมชนช่วยให้การอนุรักษ์มีประโยชน์ต่อคนที่อาศัยรอบป่า ซึ่งเป็นกุญแจในการลดการทำลายป่า
• เด็กที่ขอของ: การให้ขนมหรือเงินโดยตรงสร้างพฤติกรรมขอ ควรสนับสนุนผ่านโครงการโรงเรียนหรือชุมชน
• การถ่ายภาพผู้คน: ขออนุญาตก่อนเสมอ บางชุมชนเชื่อว่าการถ่ายภาพมีผลต่อวิญญาณ